به نامهاى عدوة القرويين و بخش ديگر مدينة الاندلس ( عدوة الاندلسيين ) اشاره مىكند ؛ امويان ، مدينة الاندلس را هنگامى ساختند كه از آب گذشته و بر فاس مسلط شده بودند . « 1 » با توجه به اينكه فاس در زمان ادريس دوم بنا شده ، هر دو محلهء عدوة القرويين و عدوة الاندلسيين نيز در همان زمان ساخته شده است ؛ گفتهء مقدسى ، احتمالا اشاره دارد به مرمت محلهء عدوة الاندلسيين هنگام تسلط امويان بر فاس ، زيرا در اواخر حكومت امويان اندلس و تسلط منصور بن ابى عامر بر دستگاه ادارى آنان و لشكركشيهاى او مىبينيم كه ابن عامر در نيمهء دوم قرن چهارم هجرى مقارن با همان زمانى كه مقدسى كتاب خود را مىنوشته ، به فاس آمده و پس از تسلط بر شهر در عدوة القرويين مسجد جامع را توسعه داده و به آنجا آب كشيده و سقاخانه‌اى ساخته و بر باب الحفاة شهر زنجير آويخته است . « 2 » بكرى در قرن پنجم هجرى پس از اوصاف خود شهر كه جغرافيادانان قبل از او نيز گفته‌اند ، در وصف آن دو محلهء بزرگ شهر فاس مىنويسد : عدوة الاندلسيين دروازه‌هايى دارد كه عبارتند از : باب الفتوح در سمت قبلهء شهر كه از آن به سوى قيروان مىروند ؛ باب الكنيسه كه در سمت مشرق شهر و برابر ربض المرضى قرار دارد ؛ باب ابى خلوف كه آن نيز در سمت مشرق شهر قرار دارد ؛ باب حصن سعدون كه به سمت داخل شهر قرار دارد ؛ باب الحوض كه در غرب شهر و برابر عدوة القرويين قرار دارد ؛ باب سليمان كه مانند باب الحوض مقابل عدوة القرويين واقع است و مردم هرگاه ميانشان جنگ باشد ، از اين دو دروازه به عدوه ( مقابل ) مىروند و جنگ را در جايگاهى به نام كدية الفول به‌پا مىكنند ؛ باب الفواره كه در كنار آن ، مسجد جامع زيبايى است و شش شبستان دارد كه درازاى آنها از مشرق به مغرب است و بر ستونهايى برپاى هستند . همچنين جامع صحن وسيعى دارد و در آن چند اصله درخت گردو و درختهاى « ديگر » وجود دارد و بادى در آن مىوزد كه به سافيه معروف است . اين عدوه آب فراوانى دارد . در اين عدوه سيب شيرينى به عمل مىآيد كه به اطرابلسى معروف است . بزرگ و خوش طعم است و در خوبى به آن مثل مىزنند . در اين عدوه غلات نيز وجود دارد كه

--> ( 1 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 327 . ( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 19 .